ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
592
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
اندر « 1 » بايذ آمدن بيوسته بناشتا و خوى آوردن بسيار ، و حذر كردن از جيزهاء بلغمانى « 2 » جن شير و كدو و ماهى تازه و همه ميوها تر جن خيار و خربزه و خربز و سباناخ و كشك و انج بدين مانذ ، و به كار دارذ « 3 » ان « 4 » طريفل كورا ماهان بدر كويند ، [ صفته ] « 5 » : هليله سياه بيست درم سنك بليله و امله از هر يكى بنج درم سنك بلبل و داربلبل و زنجبيل از هر يكى سه درم سنك برنك كابلى مقشّر هفت درم سنك تربد ده درم سنك ، اينهمه را بكوبذ و جمع كند « 6 » با انكبين « 6 » شربتى از وى بنج درم سنك ، و اكر طريفل خرد به كار دارذ خوب آيذ و كلنكبين با علك رومى نيز شايذ « 7 » و آن مسهل كه اندر وى تربد و شحم حنظل كرده بوند و صبر و قنطوريون باريك ، و اندودنيها « 8 » از نخست بمالذ نرمتر و باز قوىتر از نخست بمالد تا سرخ شوذ و باز بياز خام « 9 » يا « 9 » سير و سركا اندر مالذ نيك و باز جتره و روينه اندر مالذ ، باز اكر به نشوذ بداروها « 10 » بيسى « 10 » علاج كند ، و اكر سياه بوذ از نخست « 11 » فصد كند باز سودا ارد « 11 » و باز آن داروها كلفه اندر مالذ و « 12 » حيله آن كند كه تن فربه شوذ « 13 » به همه بيماريهاى سودائى « 14 » : ماليخوليا و جذام و بهق سياه و غذا جرب و شيرين دارذ و شكر و كوشت فربه و روغن
--> ( 1 ) - ف : « اندر » ندارد ( 2 ) - ف : بلغمى ( 3 ) - ب ه : دايم ( 4 ) - ف : اين ( 5 ) - قياسا افزوده شد . در اصل خوانده نمىشود ( 6 - 6 ) - ف : و بانكبين ( 7 ) - ب ه : ظ . و نيك باشد - ب ه : صفت حبى بهق و برص را سود دارد و مصروع را هم سود دارد ايارج فيقرا بنج درم افتيمون ده درم لاجورد . . . هفت درم سقمونيا و شحم حنظل و خربق سياه از هر يك دو درم . . . انيسون از هر يك يك درم باب كرفس حب كند يا بما العسل شربت دو درم و نيم . صفت حب ابن الحارث تبهاء بلغمى را و همه دردهاء بلغمى ببرد و بهق سبيد و سياه ازمودهاند . . . كه تب زايل شده است . . . هليله سياه هليله . . . و صبر و انزروت و مقل و سكبينج و شحم حنظل . . . خردل سبيد سعتر بارسى شونيز . . . كرمانى . . . علك رومى از هر يك . . . مقل و سكبينج در آب كند تا حل كنند . . . اندر طاس . . . و داروها را بكوبند و بدان بسرشند و حبها همجون بلبل هر بامداد يك مثقال . . . و طعام زير با . . . نافع بود . . . اللّه تعالى ( 8 ) - ف : اندودنى ( 9 - 9 ) - ف : با ( 10 - 10 ) - ف : بيش ( 11 - 11 ) - ف : سودا آرد و فصد كند ( 12 ) - ف : « و » ندارد ( 13 ) - ف : فربه كند ( 14 ) - ب ه : چون